Ik heb net het boek Een gek in de Vrolijkstraat van Kees Schaepman gelezen. Het boek is gedateerd (1994), maar het laat zich niet blijken dat het probleem dat Schaepman constateert, in de afgelopen veertien jaar kleiner is geworden. Het boek beschrijft, van buitenaf weliswaar, de wereld van de “onaanraakbaren” van Nederland: de mensen die door psychiatrische ziekenhuizen zelfs nog geweigerd worden omdat ze te lastig en/of verslaafd zijn, of omdat ze net niet gevaarlijk genoeg zijn voor een gedwongen opname. De verslavingszorg wil ze niet hebben als ze psychiatrische problemen hebben, de beschermde woonvormen wijzen ze af omdat ze te hulpbehoevend zijn en/of überhaupt geen hulp willen, en zelfs de slaaphuizen hebben geen trek in mensen die overlast veroorzaken. Ik ken medepatiënten van wie ik weet dat ze (bijna) in een dergelijke situatie gezeten hebben. Een deel weigert hulp of is te ziek om hulp te kunnen accepteren, maar ik ken mensen en heb van mensen gehoord die wanhopig de hulpverlening bellen omdat ze zichzelf niet meer in de hand kunnen houden, en dan nog worden weggewuifd totdat ze daadwerkelijk een misdrijf begaan. Rijp voor de FOBA (Forensische Observatie- en Begeleidignsafdeling, de psychiatrische toren van de Bijlmerbajes) dus, als ze geluk hebben.
Aan de ene kant zou je zeggen: stop mensen die anderen mishandelen, in de gevangenis, waar criminelen horen – en het simpele feit dat iemand zo psychotisch als een deur is, zorgt er niet voor dat het delict niet gepleegd is. Aan de andere kant kan een gewone gevangenis niets met psychiatrische patiënten en zijn de wachtlijsten voor TBS-klinieken eindeloos.
En tja, wat moet er gebeuren met de mensen die wel lastig, of zelfs potentieel gevaarlijk, maar niet crimineel zijn? Sommigen belanden in de psychiatrie. Maar lastige gevallen en draaideurpatiënten worden gemakkelijk door psychiatrische ziekenhuizen afgedaan als “persoonlijkheidsgestoord”, wat erop neerkomt dat het niet de taak van de psychiater is deze patiënt te helpen – omdat de psychiater er geen pillen in kan stoppen (want vroeger waren persoonlijkheidsstoornissen juist wel het terrein van de psychiatrie)? Het komt volgens Schaepman voor dat psychisch gestoorde mensen voor een half verzonnen misdaad worden opgepakt, zodat de samenleving in ieder geval even van ze af is. Als politie kun je niets meer als je al voor de zoveelste keer de crisisdienst belt en die blijft zeggen dat de patiënt niet ernstig genoeg is voor een (gedwongen) opname of niet aan een psychiatrische ziekte lijdt. Niet dat het huis van bewaring wel iets kan doen, maar dat zal de buurtbewoners een zorg zijn.
