Een rechterlijke machtiging (RM) is de verzamelnaam voro de voorlopige machtiging, de machtiging tot voortgezet verblijf en de rechterlijke machtiging op eigen verzoek. Met een RM kan een patiënt gedwongen worden opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis voor een langere periode, waarbij de voorlopige machtiging geldt voor zes maanden en de machtiging tot voortgezet verblijf steeds voor maximaal een jaar.
De criteria voor een rechterlijke machtiging zijn globaal hetzelfde als die voor een IBS. Het verschil is echter dat men een IBS ook mag afgeven als nog niet zeker is dat een persoon een geestesstoornis heeft, maar hiervoor wel een ernstig vermoeden bestaat. Daarentegen moet het gevaar bij een IBS wel zo dringend zijn dat de procedure voor een RM of observatiemachtiging (machtiging waarbij een patiënt, die ervan verdacht wordt een geestesstoornis te hebben, tot maximaal drie weken ter observatie wordt opgenomen), niet kan worden afgewacht. De procedure voor een RM kost namelijk wel aanzienlijk meer tijd dan die voor een IBS:
- Eerst wordt een verzoek ingediend bij de officier van justitie. Dit kan gedaan worden door de behandelaar (bv. bij aanvragen van een RM na een IBS) of anders door de partner, ouders, andere meerderjarige bloedverwanten in de rechte lijn of zijlijn tot en met de tweede graad, de voogd, curator of mentor.
- Er moet een geneeskundige verklaring worden bijgevoegd met het verzoek. Deze moet zijn opgemaakt door een bij voorkeur onafhankelijk psychiater en ten hoogste vijf dagen voor het indienen van het verzoek zijn ondertekend.
- De officier van justitie stelt vervolgens een vordering tot verlenen van een RM in bij de rechter, tenzij het verzoek kennelijk ongegrond is of er minder dan één jaar is verstreken sinds de afwijzing van een eerdere vordering en er niet blijkt van nieuwe feiten.
- De rechter hoort de patiënt en indien nodig deskundigen of andere betrokkenen. De behandelaar en de psychiater die de geneeskundige verklarign heeft opgesteld, moeten bereikbaar zijn voor inlichtingen.
- Als de rechter uitspraak heeft gedaan, moet de patiënt binnen twee weken worden opgenomen. De behandelaar maakt hierover afspraken met het psychiatrisch ziekenhuis.
