Een inbewaringstelling (IBS) is een ordemaatregel om psychiatrische patiënten in noodsituaties snel gedwongen te laten opnemen in het ziekenhuis. Als een persoon met een (vermoedelijke) geestelijke stoornis (psychiatrische ziekte, verstandelijke handicap of dementie) een acuut (dreigend) gevaar voor zichzelf of anderen vormt, waarbij het dus niet mogelijk is om de procedure voor een rechterlijke machtiging af te wachten, kan men de burgemeester (of een verantwoordelijk wethouder) verzoeken een IBS af te geven. In theorie kan iedereen dit verzoek doen, maar in de praktijk zal het gaan om de dienstdoende arts van de crisisdienst of soms de politie.
Voordat het verzoek tot afgeven van de IBS wordt gedaan, moet een (niet-behandelend) arts of psychiater een geneeskundige verklaring opstellen, waarin hij de geestelijke toestand en het hierdoor dreigende gevaar beoordeelt. Dit doet hij bij voorkeur op basis van onderzoek dat hij bij de patiënt heeft verricht. Maar als onderzoek van de patiënt niet mogelijk is, bijvoorbeeld omdat hij zich in zijn woning verschanst en weigert de arts binnen te laten, kan de arts de verklaring ook baseren op informatie van anderen. De geneeskundige verklaring moet worden meegestuurd met het verzoek om een IBS.
Als de burgemeester de IBS afgeeft, kan de patiënt worden opgenomen in het psychiatrisch ziekenhuis. Dit moet binnen 24 uur gebeuren. Ziekenhuizen hebben een opnameverplichting; desnoods kunnen ze door de officier van justitie gedwongen worden de patiënt op te nemen of elders een plaats te regelen. Een patiënt heeft recht op bijstand door een advocaat zodra de IBS is afgegeven, maar de burgemeester hoeft niet op de advocaat te wachten voordat hij de IBS oplegt.
De burgemeester stuurt de beschikking uiterlijk de volgende werkdag naar de officier van justitie, die vervolgens weer binnen één werkdag bij de rechter een verzoek indient tot verlenging van de IBS. De rechter ziet dan binnen drie werkdagen de patiënt (dit is dus uiterlijk vijf werkdagen na de opname in het ziekenhuis). De behandelaar en psychiater moeten bereikbaar zijn om indien gewenst extra informatie aan de rechter te verstrekken. Nadat de rechter heeft beoordeeld of inderdaad aan de criteria voor een IBS is voldaan, doet hij uitspraak en wordt dus eventueel de IBS verlengd. Dit gebeurt met een periode van drie weken. In uitzonderlijke gevallen kan de IBS daarna nog eens met drie weken worden verlengd.
