Tot ik recentelijk meer ging lezen over middelen en maatregelen, dacht ik dat vastbinden van patiënten uit de tijd was. Nu blijkt dat het gewoon nog gebeurt. Alleen is er voor het gemak een politiek correcte term voor bedacht: fixatie.
Wat is fixatie?
Fixatie is het beperken van de lichamelijke bewegingsvrijheid om gevaar te voorkomen c.q. af te wenden. De patiënt wordt met onrustbanden (die om de buik bevestigd worden) en eventeel pols- en/of enkelbanden vastgebonden op een matras, bed of stoel. In de psychiatrie wordt fixatie in principe toegepast in combinatie met afzondering of separatie (het moet dan wel als een dubbele maatregel worden geregistreerd!). In het verpleeghuis wordt een patiënt vaker op zijn eigen bed gefixeerd, omdat hier het gevaar vaak bestaat uit valincidenten of dwalen. Fixatie kan ook worden uitgevoerd door een patiënt in een diepe stoel of kantelstoel te plaatsen, waar hij niet op eigen kracht uit kan opstaan.
Waarvoor dient fixatie?
Uiteraard is fixeren alleen toegestaan om gevaar voor de patiënt zelf of de omgeving te voorkomen danwel af te wenden. Het kan bijvoorbeeld gaan om ernstige psychomotore onrust, agressie naar anderen of een niet te bedwingen neiging tot automutileren. Het moet wel nagegaan worden of andere methoden beter kunnen worden gebruikt, zoals medicatie. Fixeren is een ingrijpende maatregel die mogelijk grote lichamelijke risico’s met zich meebrengt en de onaantastbaarheid van het lichaam schendt. Het is dus zaak de maatregel alleen toe te passen als dit echt noodzakelijk is. Uiteraard moet fixatie zo kort mogelijk worden toegepast. Bij een langer durende fixatie moet uitdrukkelijk worden overwogen of bijvoorbeeld medicatie een beter alternatief is.
Procedure
Een arts heeft eindverantwoordelijkheid voor het besluit tot fixatie. Als dit besluit in een noodsituatie door verpleegkundigen wordt genomen, moet uiteraard de arts zo snel mogelijk op de hoogte gebracht worden. Bij fixatie conform een behandelplan meldt de verpleging aan de arts dat er conform het beleid over is gegaan tot fixatie.
Wat betreft de procedure is het zaak dat er minimaal twee verpleegkundigen de patiënt fixeren. Bij een niet-coöperatieve patiënt kan eventueel meer assistentie worden ingeroepen. Het is ook belangrijk om zorgvuldig te controleren of het fixatiemateriaal goed is aangelegd. Het mag niet te strak zitten, maar ook niet te los (voor onrustbanden moet een platte hand tussen de band en de huid kunnen) en het mag nooit gedraaid zitten. Als de patiënt in een kantelstoel gezet wordt om hem te beletten op te staan, moet deze voor hem worden aangemeten door een ergotherapeut. Controleer tijdens de fixatie goed op eventuele lichamelijke complicaties. De ledenmaten moeten regelmatig bewogen worden.
Rechten van de patiënt
Net als elke patiënt heeft een gefixeerde patiënt recht op informatie over zijn behandeling. Vertel dus altijd wat je gaat doen en geef de reden aan. Een patiënt die gefixeerd is, mag ook altijd de PVP’er, advocaat, rechter, inspecteur of andere justitiële autoriteit ontvangen. Over ander bezoek, telefoneren en dergelijke moeten individuele afspraken worden gemaakt met de patiënt.
