Eén van de meest controversiële onderwerpen in de psychiatrie, is dwangbehandeling. Pas las ik een column die Bram Bakker, psychiater in Amsterdam, over dit onderwerp geschreven had. Ik kende zijn standpunt al, want ik heb enkele jaren terug zijn boek Te gek om los te lopen gelezen. En toch blijft het standpunt van Dr. Bakker me verbazen. Meer nog dan toen ik Te gek om los te lopen las, want toen zat ik nog niet opgenomen. Nu wel, en nu ken ik de praktijk van dwangmedicatie, tenminste op mijn afdeling. Misschien is het Nijmeegse beleid heel anders dan het Amsterdamse, of misschien heb ik een andere kijk op de zaken, omdat ik patiënt ben, maar in mijn visie mag het beleid met betrekking tot gedwongen medicatietoediening, wel wat terughoudender.
Dr. Bakker heeft gelijk dat volgens de Nederlandse wet officieel alleen gevaar een reden kan zijn om iemand gedwongen medicatie toe te dienen. Het feit dat iemand bijvoorbeeld zo psychotisch is dat hij het zelf niet doorheeft, is geen reden. En terecht, als je het mij vraagt, want je schaadt door dwangmedicatie op een zeer vergaande manier iemands lichamelijke autonomie. Echter, zoals ik al eerder schreef, valt het begrip “gevaar” nogal subjectief te interpreteren. Als patiënt ken ik natuurlijk niet de achtergronden van mijn medepatiënten die dwangbehandeling kregen, maar ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de redenen om dit beleid in te stellen, niet zoveel met agressie (het criterium volgens Dr. Bakker) te maken hadden, want in ieder geval in mijn bijzijn waren geen van de patiënten agressief.
Dr. Bakker gaat ervanuit dat mensen gedwongen behandeld moeten worden als ze met een RM opgenomen worden, omdat het anders totaal geen zin heeft. Immers, een RM loopt na een halfjaar af en iemand die psychotisch is, komt daar niet vanaf zonder pillen – ook niet na een halfjaar. Aan de andere kant vraag ik me af wat bij een dergelijke patiënt dan het gevaar was, waardoor hij gedwongen opgenomen werd. Je kunt je serieus afvragen of een dergelijk gevaar – wat toch substantieel moet zijn, anders hoeft iemand niet tegen zijn wil opgenomen te worden – niet rechtvaardigt dat hij ook dwangmedicatie krijgt. “Zo psychotisch dat hij het niet doorheeft,” is geen reden voor dwangmedicatie, maar wel een reden voor een RM? Overigens: ik ken mensen die gedwongen medicatie kregen vanwege een zo ernstige psychose dat ze het niet beseften.
Ik snap Dr. Bakkers redenatie wel: een opname kost veel geld en mankracht, en als je die met een pilletje kunt voorkomen of verkorten, lijkt dat natuurlijk zeer aantrekkelijk. Echter vraag je eerst eens af of het er daadwerkelijk om gaat een persoon of zijn omgeving voor gevaar te behoeden, danwel simpelweg om een meerderheidsmening op te dringen aan de minderheid. Immers, als de psychiater zegt dat een patiënt ziek is, wil dat niet veel meer zeggen dan dat de overgrote meerderheid van zijn cultuur de wereld of zichzelf op een andere manier waarneemt of zich anders gedraagt dan de patiënt, en dat die in de problemen is gekomen door deze discrepantie. Vraag je vervolgens, als je geconcludeert hebt dat er een reëel gevaar is voor de patiënt of een ander, af of er andere mogelijkheden zijn om de patiënt ertoe te brengen zich aan zijn behandeling te houden. Ik ken de wet niet zo goed, maar als je het mij vraagt zou een rechter in een voorwaardelijke machtiging een vereiste van therapietrouw moeten kunnen opnemen. Als er dan niks anders op zit dan de patiënt met een machtiging te laten opnemen, vraag ik me werkelijk af wat daar nou tegen is? Ja, het kost de samenleving veel geld wat uitgespaard had kunnen worden als de patiënt gewoon zijn pillen had geslikt, maar is dat een reden? En wat betreft het feit dat ee gedwongen opname heel veel van de vrijheid van de patiënt wegneemt: sorry hoor, maar het ongewild ingrijpen in de neurochemie van de patiënt, doet dat ook, en misschien wel nog meer.
In het buitenland is gedwongen opname synoniem met dwangbehandeling. Dat is best, maar dan mag ik wel hopen dat het gevaarscriterium voor gedwongen opnames daar wat stricter wordt gehanteerd, al vrees ik van niet. Immers, ook psychiatrisch zieke mensen hebben het recht om serieus genomen te worden als partners in hun behandeling, behalve als hun keuzes ernstig gevaar veroorzaken voor henzelf of anderen. Dat zegt de wet ook al, maar de wet is nogal vaag.
