Ik heb, voor ik naar Nijmegen kwam, anderhalf jaar in een trainingshuis in Apeldoorn gewoond. Als mensen hiervandaan overgeplaatst werden naar een geschikte vervolgplek, werd vaak gesproken over het aantal uren begeleiding per week dat zij nog nodig hielden. Begrijpelijk natuurlijk, want op het aanvraagformulier voor een CIZ-indicatie moet je dit aangeven. Voor mij vroeg mijn begeleider bijvoorbeeld zestien uur ondersteunende begeleiding per week aan. Zoveel had ik op het trainingshuis niet nodig, maar voor het eerste halfjaar leek het haar handig, zodat ik voldoende mogelijkheid had om te wennen in mijn nieuwe omgeving. Na dit halfjaar volstond volgens mijn begeleider zeven uur – want op het trainingshuis had ik het ook met zoveel gedaan.
Toch werkte het niet zo: toen ik naar Nijmegen verhuisde, kwam er zoveel op me af, dat ik helemaal niets meer kon. Mijn begeleiders namen ongeveer mijn hele huishouding over, dus de geïndiceerde zestien uur begeleiding was geen overbodige luxe. En toch liep ik binnen drie maanden volledig vast. Waarom trok ik het in Nijmegen niet en in Apeldoorn wel redelijk? Is wonen niet gewoon een optelsom van je huishoudelijke activiteiten, je boodschappen, koken, je financiën, je administratie, etc.? Ik vind het moeilijk om er anders over te denken – op het trainingshuis probeerde ik uit te vinden hoeveel hulp ik nodig had, door allerlei activiteiten uit te proberen om te zien of ik ze zelfstandig kon -, maar ik heb toch ervaren van niet.
Niet elk huis is hetzelfde, dus als je in het ene huis je huishouden kunt doen, wil dat nog niet zeggen dat je het in het andere ook kan. Vloerbedekking maak je echt anders schoon dan zeil en koken op 4-pits keramisch is anders dan op 2-pits elektrisch, bijvoorbeeld. Als je goed kunt generaliseren, kun je denken dat een vloer een vloer is en een kookplaat een kookplaat. Ik kan het redelijk, maar niet goed genoeg om elke vloer te kunnen boenen en op elk toestel te kunnen koken.
Maar dit is niet wat mij de grootste problemen opleverde – dat probleem viel te verwachten en was de reden voor mijn extra begeleiding het eerste halfjaar. Maar voor mij was het grootste probleem, dat er in de omgeving waar ik zelfstandig woonde, zoveel op me afkwam, dat het me niet meer lukte om grip op mijn leven te houden. Dat had niets te maken met te weinig of te veel uren zorg, of het feit dat ik een specifieke activiteit wel of niet zelfstandig kon uitvoeren, maar met de eisen die het zelfstandig wonen stelt: zelf je dagstructuur indelen, omgaan met onverwachte situaties, plannen wanneer je de vragen aan je begeleider kunt stellen, etc. Al deze dingen moest ik ook wel kunnen op het trainingshuis – ook daar was niet 24 uur per dag een begeleider aanwezig en werd niet alles voorgekauwd wat je op een dag deed -, maar het was minder. En als dat precies is waar je moeite mee hebt – het plannen en organiseren van activiteiten, het zelf aanbrengen van structuur, het omgaan met onverwachte situaties -, kun je moeilijk in uren zorg spreken, als er in de omgeving niet de nodige structuur is – zoals mijn ervaring was toen ik zelfstandig woonde.
Het is maar één voorbeeld. Er zijn meer voorbeelden denkbaar. Sommige cliënten zijn zelfstandiger als ze alleen wonen, of ervaren juist veel stress als ze vereenzamen en kunnen daardoor minder – ook een probleem wat ik ervoer. Sommige cliënten hebben een wisselende gezondheidstoestand, en kunnen daardoor de ene week meer dan de andere. Sommigen kunnen wel zelfstandig hun huishouding regelen als ze in een rustige omgeving wonen, en niet als ze midden in een drukke stad wonen. Soms heeft iemand misschien geleerd zijn huishouden te voeren terwijl hij een bepaalde daginvulling had, maar kan dit nu niet plannen naast een andere – uitgebreidere of onregelmatigere – dagbesteding. En ga zo maar door. Je kunt niet simpelweg observeren waar een cliënt in jouw setting wel en geen hulp bij nodig heeft, en hier met de calculator een aantal uren begeleiding aan verbinden, dat in de nieuwe omgeving ook maar moet gelden. Simpelweg omdat ik op het trainingshuis met hooguit acht uur zorg per week volstond, wil niet zeggen dat ik achteruit was gegaan toen ik vastliep in mijn zelfstandige woning met zestien uur. Het is een andere omgeving die andere eisen aan de cliënt stelt. Het is moeilijk om hier rekening mee te houden als je plannen maakt om een cliënt over te plaatsen naar een vervolgsetting, maar het is niet onbelangrijk. Houd rekening met de eisen die de nieuwe omgeving aan de cliënt stelt en denk verder dan in uren zorg.
